Het elektronische Europese VLBI Netwerk (e-EVN), waarvan de Westerbork Synthese Radio Telescope (WSRT) van ASTRON deel uit maakt, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontdekking van een zeer productieve "supernova-fabriek". Een supernova ontstaat als een zware ster aan het einde van zijn relatief korte leven komt en daarbij met veel geweld een deel van zijn buitenlagen afstoot. De ontdekking van deze "supernova-fabriek" werd op 1 november van dit jaar gepresenteerd in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics door Miguel A. Perez-Torres, Cristina Romero-Canizales en Antonio Alberdi van het Instituto de Astrofisica de Andalucia (IAA) van de Spanish National Research Council (CSIC), en Antonis Polatidis van ASTRON. Zij geven een gedetailleerde beschrijving van Arp 299-A, zoals de ontdekking in sterrenstelsel IC 694 genoemd wordt. Het team, geleid door Perez-Torres, heeft hiermee het gevoeligste beeld ooit van Arp 299-A verkregen op een radiofrequentie van 5 GHz.

De waarnemingen van april en december 2008 onthullen de aanwezigheid van veel nieuwe stervorming, ook wel "starburst" genoemd, in sterrenstelsel IC 694. In het centrum van dit stelsel is een verzameling van maar liefst 26 bronnen van radiostraling aanwezig. Door de signalen die de telescopen ontvingen met elkaar te combineren, kunnen de bronnen tot in detail worden waargenomen. Het bleek dat er van de 26 bronnen minstens drie relatief jonge supernovae zijn, terwijl de rest overwegend supernova resten zijn. De waarnemingen in het binnenste van sterrenstelsel IC 694 duiden op intense en kortstondige stervorming die minder dan 10 tot 15 miljoen jaar geleden plaats vond. Dit is slechts een duizendste deel van de leeftijd van het heelal, op kosmische schaal heel kort geleden.
Dit soort waarnemingen levert een belangrijke toets voor modellen die pogen te beschrijven hoe uit de grootschalige structuren in het vroege heelal de huidige rijke variatie aan sterren en sterrenstelsels is ontstaan.

Het volledige artikel is te lezen in: Astronomy & Astrophysics journal, Vol. 507 No. 1, November III 2009.

Contact

Antonis Polatidis, hoofd Science Support, ASTRON. Tel.: 0521 595 517. E-mail: polatidis [at] astron [dot] nl.

Meer informatie over het Europese VLBI Netwerk (EVN)

Het Europese VLBI Netwerk (EVN) is een samenwerking van de grote radioastronomische instituten in Europa, Azië en Zuid-Afrika. Zij voeren unieke, hoge resolutie, radioastronomische waarnemingen uit van kosmische radiobronnen. Dit netwerk maakt de gevoeligste VLBI beelden in de wereld, dankzij het aantal en de grootte van de telescopen die hieraan bijdragen.

De e-VLBI techniek (electronic, very long baseline interferometry) biedt moderne elektronische verbindingen tussen de radiotelescopen in Europa en het verwerkingscentrum JIVE, dat te gast is bij ASTRON in Dwingeloo. Het plannen van metingen met tussenpozen van enkele maanden, nodig voor het onderzoek van bijvoorbeeld de supernovae in sterrenstelsel IC 694, is sterk vergemakkelijkt door e-VLBI. Bovendien kunnen door de snelle beschikbaarheid van de resultaten nieuwe onderzoeken naar variabele radiobronnen aan de hemel goed worden gepland.

De verwezenlijking van e-VLBI met de EVN telescopen is tot stand gekomen met Europese subsidie via het EXPReS project (Express Production Real-time e-VLBI Service).

De Westerbork telescoop (WSRT) van ASTRON is met veertien spiegels van 25 meter in diameter één van de grootste radiotelescopen in het Europese VLBI Netwerk, en neemt deel aan alle, tegenwoordig vrijwel maandelijkse, e-EVN waarneemsessies.

Zie ook

www.astron.nl
www.jive.nl
www.evlbi.org