C'est magnifique: LOFAR goes multi-national

C'est magnifique: LOFAR goes multi-nationalClick here for a high res image. Klik hier voor een hoge resolutie foto.

Voor de eerste keer zijn signalen van antenne stations van de reuzentelescoop LOFAR uit Nederland, Frankrijk, Duitsland en Engeland gelijktijdig gecombineerd in de LOFAR BlueGene/P supercomputer in Groningen. Door deze prestatie bewijst de International LOFAR Telescope (ILT) zich als netwerk met zowel een uitstekende gevoeligheid, dankzij de veertig Nederlandse stations in het centrum van de telescoop, als met een uitstekende beeldscherpte, dankzij de Europese dimensie met een reikwijdte tot 1.000 kilometer.

LOFAR, de Low Frequency Array, is ontworpen en gebouwd door ASTRON, het Nederlands instituut voor radioastronomie. Momenteel wordt de telescoop uitgebreid met partners in Frankrijk, Duitsland, Engeland en Zweden (het LOFAR station in Zweden wordt later dit jaar afgemaakt). Het succesvol combineren van de signalen, ontvangen in Nederland en in het buitenland, is een belangrijke mijlpaal, waardoor de verschillende LOFAR stations in Europa nu verenigd zijn in een nieuw en krachtig instrument, de International LOFAR Telescope.

De nieuwe mogelijkheden worden geïllustreerd in de beelden die gemaakt zijn van een heldere radioquasar, met de naam 3C196. Het is de kern van een melkwegstelsel dat zo ver weg staat, dat het licht er 6,9 miljard jaar over doet om de aarde te bereiken. De beelden tonen allereerst het unieke grote beeldveld dat door LOFAR gelijktijdig onderzocht kan worden, namelijk een gedeelte van de hemel zo groot als wel 1.000 volle manen. De beelden tonen een verbluffende verscheidenheid aan objecten rondom de quasar. Wanneer de quasar alleen met de LOFAR antennes in Nederland waargenomen wordt, is het beeld nog niet scherp genoeg om onderdelen erbinnen in te kunnen onderscheiden. Nu, gecombineerd met de antennes in de andere Europese landen, kan de structuur van deze verre objecten heel gedetailleerd in kaart gebracht worden. Zo gedetailleerd dat sterrenkundigen stukjes van deze objecten zo klein als een tienduizendste van de doorsnee van de volle maan kunnen zien.

Dr. René Vermeulen, directeur van de International LOFAR Telescope en werkzaam bij ASTRON, is opgetogen over het nieuws: "Jaren van ontwerp en ontwikkeling hebben geleid tot deze grote prestatie. We hebben nu een eerste bewijs van de volle kracht van deze revolutionaire, nieuwe telescoop. Dat trekt veel aandacht van de sterrenkundige gemeenschap in heel Europa en ver daarbuiten. Hun onderzoeksterrein begint al in de bovenste delen van de atmosfeer en houdt pas op bij de verste en jongste delen van het heelal. Ons eerste multinationale resultaat verstevigt een al hechte internationale samenwerking tussen alle partners van de International LOFAR Telescope."

 

 

 

 

 

Bovenstaande foto toont de radiobronnen in het brede veld om quasar 3C196, de felle stip in het midden.

 

 

 

 

Deze foto toont de quasar 3C196 maar dan ingezoomd. Dit beeld is gemaakt met alleen de Nederlandse LOFAR stations. Het kleinste detail in dit beeld is 265.000 lichtjaar in doorsnee en 3C196 verschijnt als een enkele bron.

 

 

 

 

 

Dit beeld is gemaakt met de LOFAR stations in Nederland en de andere Europese landen en laat een resolutie zien van 30x zo groot. Quasar 3C196 lijkt te bestaan uit twee, licht naar buiten wijzende, componenten met het kleinste detail in het beeld zo groot als 7.200 lichtjaar.

Copyright van bovenstaande beelden: Het multi-nationale LOFAR team, geleid door Olaf Wucknitz (Argelander Institut für Astronomie, Universiteit van Bonn, Duitsland) en Reinout van Weeren (Sterrewacht, Universiteit van Leiden).

 


 

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Dr. René Vermeulen, directeur van de International LOFAR Telescope (ILT), ASTRON. Tel.: 0521 595 100. E-mail: rvermeulen [at] astron [dot] nl

Femke Boekhorst, PR & Communicatie, ASTRON. Tel.: 0521 595 204. E-mail: boekhorst [at] astron [dot] nl

 

Over LOFAR
De International LOFAR telescope is een Europees samenwerkingsproject, geleid door ASTRON, het Nederlands instituut voor radioastronomie. Door duizenden simpele antennes te combineren met een krachtige supercomputer, kan LOFAR zeer snel in verschillende richtingen tegelijkertijd grote delen van de hemel waarnemen op relatief onbekende lage frequenties. Hiermee opent de telescoop een nieuw venster op de hemel voor astronomen.

Het onderzoek met LOFAR richt zich op zes onderzoeksgebieden:


1. Het tijdperk van de re-ionisatie - met behulp van de LOFAR telescoop willen astronomen begrijpen hoe de eerste sterren en zwarte gaten het universum hebben verhit.
2. Extragalactische metingen - hoe hebben sterren en zwarte gaten zich gevormd?
3. Variabele objecten en pulsars - met de LOFAR telescoop onderzoeken astronomen de extreme astrofysische omgevingen die zorgen voor felle uitbarstingen in de radiohemel.
4. Kosmische straling - LOFAR zal helpen de oorsprong van kosmische deeltjes met heel hoge energieën in het heelal te achterhalen.
5. De zon - met de LOFAR telescoop brengen astronomen de structuur van zonnewinden in kaart, onderzoeken ze hoe dit zich verhoudt tot zonne-uitbarstingen, en wat de relatie is met de aarde.
6. Kosmisch magnetisme - met de LOFAR telescoop onderzoeken astronomen wat de oorsprong is van grootschalige magnetische velden in het universum.

 

Over de quasar 3C 196
3C 196 is een quasar (compacte radiobron) in een sterrenstelsel dat zo ver weg ligt, dat het licht ervan bijna de helft van de leeftijd van het heelal heeft moeten reizen om de aarde te bereiken. Het woord "quasar" betekent "quasi-stellaire radiobron". Quasars lijken in het zichtbare licht op een enkele ster, omdat het licht van hun centrale zwarte gat zo fel is dat het alle sterren in hetzelfde sterrenstelsels overstraalt. De heldere quasar met de naam 3C196 is uitgekozen voor de eerste metingen met de International LOFAR telescope om te laten zien hoeveel scherper de beelden worden wanneer de buitenlandse LOFAR stations bij het onderzoek betrokken worden.

 

Design: Kuenst.    Development: Dripl.    © 2014 ASTRON