Radiotelescoop ziet dubbel

Radiotelescoop ziet dubbelClick here for a high res image. Klik hier voor een hoge resolutie foto.

Een internationaal team onder leiding van ASTRON heeft met een nieuwe elektronisch gestuurde radiotelescoop aangetoond verschillende objecten aan de hemel (in dit geval een pulsar (een neutronenster) en de Melkweg) tegelijkertijd te kunnen waarnemen. Deze waarneming is een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van innovatieve technologie, die toegepast gaat worden in een nieuwe generatie van radiotelescopen. Met de gelijktijdige waarneming van de pulsar en de Melkweg is aangetoond dat deze nieuwe software telescoop klaar is voor de volgende stap naar nieuwe astronomische ontdekkingen.

De waarnemingen zijn gedaan met een prototype radiotelescoop, genaamd EMBRACE ("Electronic Multi-beam Radio Astronomy Concept"), die gebaseerd is op een geheel ander concept dan gebruikelijk is bij gangbare telescopen zoals de radiotelescoop in Westerbork. Het succes van deze gelijktijdige waarneming toont de bruikbaarheid aan van EMBRACE voor de Square Kilometre Array (SKA), een grootschalige internationale radiotelescoop die op het zuidelijk halfrond geplaatst zal worden. ASTRON is een van de leidende instituten die bijdraagt aan de ontwikkeling van de SKA.

In plaats van de gangbare techniek met parabolische schotels met één centrale ontvanger, ontvangt EMBRACE signalen uit de hemel met een groot aantal kleine antennes, die elk een eigen ontvanger hebben en over een groot oppervlak verspreid zijn. De signalen die al die kleine ontvangers opvangen, worden met elkaar gecombineerd zodat de richting waarin de telescoop waarneemt elektronisch gestuurd kan worden. Het belangrijkste voordeel hiervan is dat er gelijktijdig in meerdere richtingen met een groot blikveld aan de hemel kan worden waargenomen.

Dion Kant, projectleider van EMBRACE : "Er wordt op diverse plekken in de wereld gewerkt aan nieuwe concepten voor SKA. Bij ASTRON is een internationale groep er voor het eerst in geslaagd twee metingen parallel uit te voeren met een elektronisch gestuurde telescoop op hoge frequenties (1.4 GHz). We waren verheugd dat het meteen werkte toen het systeem na de nodige voorbereiding werd aangezet".

De EMBRACE telescoop is ontwikkeld in het kader van het Europese programma "SKA Design Study" (SKADS), dat deels gefinancierd is door de Europese Commissie (in het zesde kaderprogramma) en deels door de deelnemende Europese instituten. Binnen het EMBRACE project werken internationale partners uit Nederland, Frankrijk, Italië en Duitsland nauw samen, wat geresulteerd heeft in de unieke waarneming van twee hemelobjecten die ver uit elkaar staan. Naast de EMBRACE prototype telescoop in Westerbork is er ook een exemplaar in Nançay (Frankrijk) geplaatst waar vergelijkbare experimenten uitgevoerd gaan worden. De ervaringen die in Nederland en Frankrijk worden opgedaan zijn van groot belang voor het ontwerp van de SKA.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bijschrift voor de foto bovenaan de pagina:

EMBRACE is gebruikt om gelijktijdig twee waarnemingen te doen nabij 1.4 GHz door de antenne-elementen zodanig op de hemel te richten dat tegelijkertijd twee bundels op de hemel gericht waren. Eén bundel werd gebruikt om de pulsar te detecteren (rechts) terwijl de andere bundel de hemel scande om het neutrale waterstof in de Melkweg in kaart te brengen (links). De figuur laat de resultaten zien van deze waarnemingen: het puls-profiel van de waargenomen pulsar en de longitude-snelheid diagram van neutraal waterstof in de Melkweg (met de dubbele structuur die de spiraalarmen van het Melkwegstelsel aangeven). Copyright: the EMBRACE team, ASTRON.

Kleinere foto's:

Deze kleinere foto's laten de onderdelen uit de grote foto bovenaan apart zien. Klik op de foto's voor een hoge resolutie versie. Copyright: the EMBRACE team, ASTRON.

 

 


 

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Dr. Ir. Albert-Jan Boonstra, hoofd Research & Development, ASTRON. Tel.: 0521 595 100. E-mail: boonstra [at] astron [dot] nl

Femke Boekhorst, PR & Communicatie Tel.: 0521 595 204. E-mail: boekhorst [at] astron [dot] nl



Meer informatie over pulsars en de melkweg:

Pulsars zijn kosmische vuurtorens. Het zijn uitgebrande sterren, ongeveer net zo zwaar als de zon, die, onder de invloed van hun eigen zwaartekracht, zijn samen geperst in een bal van ongeveer 15 kilometer groot. Ze hebben een enorm sterk magnetisch veld. Bovendien draaien ze heel snel rond, sommige wel vaker dan tien keer per seconde. Ze stralen nauwe bundels van radiosignalen uit, die waargenomen worden als een repeterend radio signaal (biep... biep...biep).

De Melkweg bevat naast een enorm aantal sterren ook grote hoeveelheden stof en gas. Een belangrijk deel van dit gas is waterstofgas dat waarneembaar is met behulp van radiotelescopen. Dit gas heeft als groot voordeel dat niet alleen de ruimtelijke verdeling aan de hemel gemeten kan worden maar ook de bewegingen van het gas. Zowel de radiotelescoop in Dwingeloo in het verleden als nog tegenwoordig die in Westerbork zijn veel gebruikt voor het doen van metingen van waterstofgas in sterrenstelsels.

Design: Kuenst.    Development: Dripl.    © 2014 ASTRON